شرایط گذاشتن مهریه به اجرا

اجرا گذاشتن مهریه، موضوعی حیاتی در حقوق خانواده ایران است که به زن این امکان را می دهد تا در صورت نیاز، حق مالی خود را از همسر مطالبه کند. این فرآیند از دو مسیر اصلی، یعنی اداره ثبت اسناد رسمی و دادگاه خانواده، قابل پیگیری است و هر یک شرایط و مراحل خاص خود را دارند که شناخت آن ها برای هر دو طرف، زن و مرد، ضروری است.

داستان زندگی بسیاری از زوجین، از دل یک پیمان عاشقانه آغاز می شود، اما گاهی در فراز و نشیب های این مسیر، پای مسائل حقوقی به میان می آید. در این میان، مهریه، همان تعهد مالی که در لحظه عقد بر عهده مرد قرار می گیرد، به یکی از مهم ترین حقوق زن تبدیل می شود. برای کسانی که در این برهه از زندگی قرار می گیرند، درک دقیق شرایط گذاشتن مهریه به اجرا، نه تنها یک نیاز حقوقی، بلکه راهی برای حفظ آرامش و دست یابی به عدالت است. این مقاله، تلاشی است تا با زبانی روان و توصیفی، چراغ راهی برای شناخت ابعاد مختلف این فرآیند پیچیده باشد و به خواننده کمک کند تا با آگاهی کامل، مسیر خود را انتخاب کند. در این سفر، قدم به قدم، به اعماق قوانین و رویه های اجرایی می پردازیم، از تفاوت های مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه گرفته تا تأثیر قانون ۱۱۰ سکه و مسیرهای مطالبه آن از طریق ثبت و دادگاه.

مهریه، حق جدایی ناپذیر زن در پیمان زناشویی

زمانی که پیوند ازدواج برقرار می شود، علاوه بر ابعاد عاطفی و اجتماعی، یک رابطه حقوقی نیز شکل می گیرد که یکی از مهم ترین ارکان آن، مهریه است. این حق مالی، نه یک هدیه، بلکه تعهدی است که مرد به محض وقوع عقد نکاح، بر عهده می گیرد و زن، بی درنگ مالک آن می شود. مالکیت زن بر مهریه، یک واقعیت حقوقی غیرقابل انکار است و این بدان معناست که حتی بدون تمکین زن یا در صورت عدم علاقه به زندگی مشترک، مرد موظف به پرداخت مهریه است، مگر آنکه زن خود، با رضایت کامل، آن را ببخشد.

تعریف حقوقی مهریه و ویژگی های آن

مهریه، بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به محض وقوع عقد، به مالکیت زن درمی آید. این بدان معناست که از همان لحظه جاری شدن صیغه عقد، زن می تواند مهریه خود را مطالبه کند. اما مهریه چه ویژگی هایی باید داشته باشد تا از نظر قانونی صحیح و قابل اجرا باشد؟

1. مالیت و منفعت مشروع: مهریه باید چیزی باشد که ارزش مالی داشته و از نظر شرعی و قانونی، کسب آن مشروع باشد. مواردی مانند سکه بهار آزادی، وجه نقد، املاک و حتی آموزش یک هنر یا مهارت، نمونه هایی از مهریه صحیح هستند.
2. معلوم و معین بودن: مقدار و نوع مهریه باید کاملاً مشخص باشد، به طوری که هیچ ابهامی در آن وجود نداشته باشد. به عنوان مثال، تعیین مقداری طلا به عنوان مهریه، صحیح نیست و باید میزان دقیق آن (مثلاً ده گرم طلای ۱۸ عیار) ذکر شود.
3. قابلیت تملک: مهریه باید چیزی باشد که زن بتواند آن را به مالکیت خود درآورد.

در عرف جامعه ایرانی، مهریه معمولاً به صورت سکه بهار آزادی، وجه نقد یا املاک غیرمنقول تعیین می شود و هم در عقد دائم و هم در عقد موقت، جایگاه مهمی دارد. البته در عقد موقت، عدم تعیین مهریه، به بطلان عقد منجر می شود، در حالی که در عقد دائم، این موضوع موجب بطلان نیست و در صورت عدم تعیین، مهرالمثل تعیین خواهد شد.

انواع مهریه و تأثیر آن بر شرایط اجرا

نوع مهریه ای که در سند ازدواج ثبت می شود، نقش تعیین کننده ای در چگونگی و شرایط گذاشتن مهریه به اجرا دارد. این موضوع، تفاوت های اساسی در فرآیند مطالبه و ضمانت اجرای آن ایجاد می کند.

مهریه عندالمطالبه

زمانی که مهریه عندالمطالبه باشد، در واقع زن حق خود را در هر لحظه که اراده کند، طلب کرده است. این شرایط، حسی از قدرت و اطمینان را به همراه می آورد، زیرا می داند که هر زمان نیاز به دریافت حق خود داشته باشد، می تواند اقدام کند. در این حالت، بار اثبات بر دوش زن نیست و مرد موظف است به محض مطالبه، مهریه را بپردازد. مطالبه این نوع مهریه، هم از طریق اداره ثبت و هم از طریق دادگاه خانواده امکان پذیر است و مرد می تواند در صورت عدم پرداخت، با ضمانت اجراهایی مانند توقیف اموال و حتی جلب (تا سقف مقرر قانونی) مواجه شود.

مهریه عندالاستطاعه

مهریه عندالاستطاعه داستانی متفاوت دارد. در این حالت، زن تنها زمانی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که توانایی مالی مرد برای پرداخت آن ثابت شود. بار اثبات این توانایی بر عهده زن است. تصور کنید زنی با مهریه عندالاستطاعه، به دنبال دریافت حق خود است؛ او باید مدارک و شواهدی را ارائه دهد که نشان دهنده تمکن مالی همسرش باشد، مثلاً لیست اموال، فیش حقوقی یا هر مدرکی که توانایی پرداخت را اثبات کند. تفاوت کلیدی این نوع مهریه با عندالمطالبه در این است که تا زمانی که استطاعت مالی مرد اثبات نشود، امکان جلب و ممنوع الخروجی او بابت مهریه وجود ندارد. این امر، فرآیند مطالبه را برای زن پیچیده تر و طولانی تر می کند و نیاز به صبر و پیگیری بیشتری دارد.

سرنوشت مهریه در رویدادهای خاص زندگی

زندگی گاهی رویدادهایی غیرمنتظره را پیش رو می گذارد که بر سرنوشت مهریه نیز تأثیر می گذارد. آشنایی با این شرایط خاص، درک جامع تری از حقوق و تعهدات ایجاد می کند.

فوت مرد

اگر مرد پیش از پرداخت مهریه فوت کند، مهریه از بین نمی رود. در این شرایط، مهریه زن از ماترک یا همان اموالی که از متوفی به جا مانده است، قابل وصول خواهد بود. این بدان معناست که مهریه، یک دین ممتاز محسوب می شود و زن، پیش از تقسیم ارث میان وراث، حق مطالبه و دریافت آن را دارد. وراث مرد، هیچ گونه مسئولیتی در قبال پرداخت مهریه از اموال شخصی خود ندارند و تنها از اموال متوفی می توانند مهریه را پرداخت کنند.

فسخ نکاح

در صورتی که عقد نکاح به دلیل برخی عیوب یا شرایط خاص، فسخ شود، سرنوشت مهریه به زمان فسخ بستگی دارد:

• اگر فسخ «قبل از نزدیکی» صورت گیرد، به زن مهریه ای تعلق نمی گیرد.
• اما اگر فسخ «بعد از نزدیکی» انجام شده باشد، زن مستحق دریافت تمام مهریه خواهد بود.

بخشش مهریه (بذل مهریه)

بخشش مهریه یا بذل مهریه، تصمیمی است که زن با اراده و اختیار خود، از حق مالی اش در قبال مهریه صرف نظر می کند. این عمل باید با رضایت کامل و بدون هیچ گونه اکراهی از سوی زن صورت گیرد. پس از بخشش مهریه، زن دیگر هیچ حقی برای مطالبه آن نخواهد داشت و این مهریه به هیچ وجه قابل برگشت نیست. این اتفاق، حسی از رهایی برای مرد و از دست دادن یک حق مالی برای زن را به همراه دارد که باید با آگاهی کامل از تبعات آن صورت گیرد.

مسیرهای قانونی مطالبه مهریه: ثبت یا دادگاه؟

زمانی که زن تصمیم به مطالبه مهریه خود می گیرد، گویی در یک دوراهی حقوقی قرار می گیرد: آیا باید از طریق اداره ثبت اقدام کند یا به دادگاه خانواده مراجعه کند؟ هر یک از این مسیرها، دریچه ای به سوی فرآیندی متفاوت هستند که مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب مسیر درست، به شرایط خاص پرونده و اهداف زن بستگی دارد و این تصمیم می تواند تجربه مطالبه مهریه را به کلی دگرگون کند.

روش اول: اقدام از طریق اداره ثبت اسناد رسمی

مراجعه به اداره ثبت، یکی از روش های سنتی و در عین حال کارآمد برای مطالبه مهریه است، به خصوص در شرایطی که مرد دارای اموال مشخصی باشد.

چه زمانی مسیر ثبت مناسب تر است؟

این روش معمولاً زمانی مناسب تر و سریع تر به نتیجه می رسد که مرد، اموال منقول یا غیرمنقول مشخصی (مانند خانه، زمین، خودرو، یا حساب های بانکی با موجودی قابل توجه) داشته باشد. اگر زنی بداند همسرش دارایی هایی دارد که به راحتی قابل توقیف هستند، مسیر ثبت می تواند برایش کم هزینه تر و با دردسر کمتری همراه باشد. همچنین، اگر هدف اصلی زن، ممنوع الخروجی سریع مرد باشد، این روش اغلب کارایی بیشتری دارد، چرا که اداره ثبت می تواند بدون نیاز به طی کردن مراحل طولانی دادگاه، دستور ممنوع الخروجی را صادر کند.

مراحل گام به گام در اداره ثبت

مسیر مطالبه مهریه از طریق ثبت، مراحل مشخصی دارد که طی کردن آن ها نیازمند دقت است:

1. مراجعه به دفترخانه ثبت ازدواج و درخواست صدور اجرائیه: داستان از همان جایی که پیوند زناشویی آغاز شد، شروع می شود. زن یا وکیل او باید با در دست داشتن اصل سند ازدواج، شناسنامه و کارت ملی، به همان دفترخانه ای که عقد در آن ثبت شده، مراجعه کرده و تقاضای صدور اجرائیه مهریه را کند. دفتردار، نسخه ای از اجرائیه را صادر و به زن تحویل می دهد.
2. تشکیل پرونده در اداره اجرای ثبت اسناد: با در دست داشتن اجرائیه صادر شده از دفترخانه، قدم بعدی مراجعه به اداره اجرای ثبت اسناد محل اقامت مرد است. در آنجا، پرونده ای برای اجرای مهریه تشکیل می شود و زن باید درخواست خود را مبنی بر معرفی اموال مرد و توقیف آن ها ارائه دهد. در این مرحله، زن هزینه دادرسی نمی پردازد، بلکه فقط هزینه های اجرایی اندکی متحمل می شود که می تواند یک مزیت مهم باشد.
3. معرفی و توقیف اموال: شاید این مرحله، قلب فرآیند ثبت باشد. زن باید اموال مرد را (اعم از منقول مانند خودرو، حساب بانکی و یا غیرمنقول مانند ملک و آپارتمان) شناسایی و به اجرای ثبت معرفی کند. اجرای ثبت، پس از بررسی و اطمینان از صحت اطلاعات، دستور توقیف آن اموال را صادر می کند. توقیف حساب های بانکی، حقوق (البته با محدودیت های قانونی) و اموال دیگر، از جمله اقدامات رایج در این مرحله است.
4. درخواست ممنوع الخروجی: اگر زن قصد داشته باشد از خروج مرد از کشور جلوگیری کند، می تواند همزمان با مراحل فوق، درخواست ممنوع الخروجی همسرش را نیز به اجرای ثبت ارائه دهد. نکته مهم اینجاست که اداره ثبت می تواند بابت کل مهریه (حتی بیش از ۱۱۰ سکه) دستور ممنوع الخروجی صادر کند و این یک ابزار فشار قانونی قوی است.
5. نحوه وصول مهریه از طریق ثبت: پس از توقیف اموال و طی مراحل قانونی، اداره ثبت اقدام به مزایده اموال توقیف شده یا برداشت از حساب های بانکی می کند و مبلغ مهریه را به زن پرداخت می کند. اگر مهریه وجه نقد باشد، به نرخ روز محاسبه و وصول خواهد شد.

مزایا و معایب روش ثبتی

انتخاب مسیر ثبت، مانند قدم گذاشتن در مسیری با پیچ وخم های خاص خود است که مزایا و معایبی را به همراه دارد:

• مزایا:
  • هزینه کمتر: در مقایسه با دادگاه، هزینه های اولیه دادرسی در ثبت بسیار ناچیز است و این می تواند بار مالی کمتری برای زن به همراه داشته باشد.
  • سرعت اولیه: در صورتی که اموال مشخصی برای توقیف وجود داشته باشد، فرآیند توقیف اموال و ممنوع الخروجی از طریق ثبت می تواند سریع تر پیش برود.
  • قابلیت ممنوع الخروجی برای کل مهریه: همانطور که گفته شد، اداره ثبت می تواند بابت تمام مهریه (بدون محدودیت ۱۱۰ سکه) دستور ممنوع الخروجی صادر کند.
• معایب:
  • محدودیت در جلب مرد: اصلی ترین عیب این روش، عدم امکان جلب و بازداشت مرد بابت عدم پرداخت مهریه است. جلب مرد، تنها از طریق دادگاه و تا سقف ۱۱۰ سکه امکان پذیر است.
  • نیاز به شناسایی اموال: اگر زن نتواند اموالی از مرد را شناسایی و معرفی کند، این روش عملاً کارایی نخواهد داشت.
  • عدم رسیدگی به اعسار: اداره ثبت صلاحیت رسیدگی به درخواست اعسار و تقسیط مهریه را ندارد و در صورت درخواست اعسار از سوی مرد، پرونده باید به دادگاه ارجاع شود.

روش دوم: مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

مسیر دادگاه خانواده، راهی دیگر برای مطالبه مهریه است که در شرایط خاص، کارایی بیشتری دارد و می تواند ضمانت اجراهای قوی تری را به همراه داشته باشد.

چه زمانی مسیر دادگاه کارآمدتر است؟

این مسیر زمانی انتخاب می شود که زن با داستان هایی پیچیده تر مواجه است. مثلاً، اگر مرد هیچ مالی برای توقیف نداشته باشد و زن به دنبال جلب و بازداشت او باشد، دادگاه بهترین گزینه است. همچنین در مواردی که مهریه عندالاستطاعه باشد یا زن نیاز به تامین خواسته (توقیف اموال قبل از اطلاع مرد) داشته باشد، یا حتی زمانی که پیش بینی می شود مرد درخواست اعسار و تقسیط مهریه را مطرح کند، دادگاه خانواده مرجع صالح و مناسب تر خواهد بود. این راه، برای رسیدگی به ابهامات و اختلافات پیچیده تر، انعطاف بیشتری دارد.

مراحل گام به گام در دادگاه

پیگیری مهریه از طریق دادگاه، مسیری رسمی و دقیق است که باید با آگاهی و گام به گام طی شود:

1. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و ثبت دادخواست: شروع این مسیر، با ثبت یک دادخواست مطالبه مهریه در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می شود. زن یا وکیل او باید با در دست داشتن مدارک شناسایی و اصل سند ازدواج، دادخواست خود را ثبت کند.
2. تعیین مرجع رسیدگی: پس از ثبت دادخواست، پرونده به مرجع صالح ارجاع می شود. اگر میزان مهریه (معادل ریالی آن) تا ۲۰ میلیون تومان باشد، پرونده به شورای حل اختلاف می رود. اما برای مهریه های با ارزش بیشتر، دادگاه خانواده صلاحیت رسیدگی دارد.
3. درخواست تامین خواسته: این مرحله، یکی از مهم ترین و حیاتی ترین بخش های مسیر دادگاه است. زن می تواند قبل از ابلاغ دادخواست به مرد، از دادگاه تقاضای تامین خواسته کند. یعنی با معرفی اموال مرد، از دادگاه بخواهد تا پیش از مطلع شدن مرد از دعوا، اموال او توقیف شوند تا از نقل و انتقال آن ها جلوگیری شود. این گام، اغلب برای زن حسی از امنیت و قدرت را به همراه دارد، زیرا مطمئن می شود که اموال مرد از دسترس خارج نمی شود. اما باید توجه داشت که زن موظف است ظرف ۱۰ روز پس از صدور قرار تامین خواسته، دادخواست اصلی مطالبه مهریه را ثبت کند، در غیر این صورت، با درخواست مرد، اموال از توقیف آزاد می شوند.
4. ابلاغ دادخواست و تعیین وقت رسیدگی: پس از ثبت دادخواست (و احتمالا تامین خواسته)، دادخواست به مرد ابلاغ می شود و دادگاه وقت رسیدگی تعیین می کند. در جلسات رسیدگی، هر دو طرف فرصت دفاع و ارائه مستندات خود را خواهند داشت.
5. صدور حکم بدوی و قطعی پرداخت مهریه: پس از بررسی شواهد و دفاعیات، دادگاه حکم بدوی را صادر می کند. این حکم ممکن است قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر باشد. پس از طی مراحل اعتراض (در صورت وجود) و تأیید حکم، حکم قطعی پرداخت مهریه صادر می شود.
6. مرحله اجرای حکم (صدور اجرائیه دادگاه): پس از قطعیت حکم، دادگاه اجرائیه صادر می کند. این اجرائیه، مجوز قانونی برای شروع عملیات اجرایی و وصول مهریه است.
7. معرفی و توقیف اموال: در این مرحله، زن مجدداً می تواند اموال مرد را معرفی کند تا از طریق واحد اجرای احکام دادگاه توقیف شوند. این فرآیند شباهت هایی به توقیف اموال در اجرای ثبت دارد، اما با این تفاوت که از بستر دادگاه انجام می شود و تحت نظارت قاضی اجراست.
8. درخواست جلب (برای ۱۱۰ سکه یا معادل آن): یکی از مهم ترین مزایای مسیر دادگاه، امکان درخواست جلب و بازداشت مرد است. اگر مرد به حکم دادگاه مبنی بر پرداخت مهریه (تا سقف ۱۱۰ سکه یا معادل وجه نقد آن) عمل نکند و اعسار او نیز ثابت نشود، زن می تواند از دادگاه درخواست جلب او را کند. این ضمانت اجرا، ابزار قدرتمندی برای ترغیب مرد به پرداخت مهریه است.

مزایا و معایب روش قضایی

مسیر دادگاه خانواده نیز مانند هر راه دیگری، نقاط قوت و ضعف خود را دارد که در انتخاب آن باید به دقت سنجیده شوند:

• مزایا:
  • قابلیت جلب مرد: مهم ترین مزیت این روش، امکان جلب و بازداشت مرد تا سقف ۱۱۰ سکه است که ابزار فشار قوی برای وصول مهریه محسوب می شود.
  • رسیدگی به اعسار و تقسیط: دادگاه صلاحیت رسیدگی به درخواست اعسار مرد و تقسیط مهریه را دارد که در این صورت، فرآیند پرداخت بر اساس توانایی مالی مرد تنظیم می شود.
  • تامین خواسته: امکان توقیف اموال پیش از اطلاع مرد، از جابجایی و پنهان سازی دارایی ها جلوگیری می کند.
  • رسیدگی به مهریه عندالاستطاعه: این تنها مسیری است که می تواند به مطالبه مهریه عندالاستطاعه رسیدگی کند.
• معایب:
  • هزینه دادرسی اولیه: زن باید در ابتدای کار، هزینه دادرسی را بر اساس مبلغ مهریه مطالبه شده پرداخت کند که می تواند مبلغ قابل توجهی باشد (هرچند امکان درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی نیز وجود دارد).
  • طولانی بودن فرآیند: مراحل دادگاه، از ثبت دادخواست تا صدور حکم قطعی و اجرای آن، معمولاً زمان برتر از روش ثبت است و نیاز به صبر و پیگیری بیشتری دارد.
  • پیچیدگی های حقوقی: ماهیت حقوقی پرونده های دادگاه پیچیده تر است و اغلب نیاز به کمک وکیل متخصص دارد.

مقایسه جامع: تفاوت های مسیر ثبت و دادگاه

برای روشن تر شدن انتخاب مسیر مناسب، مقایسه ای جامع بین روش های مطالبه مهریه از طریق ثبت و دادگاه ارائه می شود:

انتخاب مسیر درست برای مطالبه مهریه، گویی انتخاب بهترین نقشه برای رسیدن به یک گنج پنهان است. هر مسیر، ویژگی های خاص خود را دارد و بسته به وضعیت مالی مرد و هدف زن از مطالبه، می توان راهی را برگزید که سریع تر و کم هزینه تر به نتیجه مطلوب برسد.

فاکتور	اجرا از طریق اداره ثبت	اجرا از طریق دادگاه خانواده
هزینه اولیه	کمتر (فقط هزینه های اجرایی)	بیشتر (هزینه دادرسی بر اساس مبلغ مهریه)
زمان تقریبی	در صورت شناسایی اموال، سریع تر در توقیف اولیه	معمولاً طولانی تر (نیاز به جلسات رسیدگی و صدور حکم)
قابلیت جلب مرد	ندارد	دارد (تا سقف ۱۱۰ سکه)
قابلیت ممنوع الخروجی	دارد (برای کل مهریه)	دارد (پس از صدور حکم قطعی)
نیاز به وکیل	کمتر (در صورت مشخص بودن اموال)	بیشتر (به دلیل پیچیدگی های حقوقی)
موارد کاربرد	مرد دارای اموال مشخص و قابل توقیف، هدف ممنوع الخروجی سریع	مرد فاقد اموال، مهریه عندالاستطاعه، نیاز به جلب، نیاز به تامین خواسته، پیش بینی اعسار مرد
رسیدگی به اعسار	صلاحیت ندارد (ارجاع به دادگاه)	صلاحیت دارد

قانون ۱۱۰ سکه و ابهام زدایی از محدودیت ها

یکی از مهم ترین تحولات حقوقی در زمینه مهریه، مربوط به قانون ۱۱۰ سکه است که گاهی ابهاماتی را در ذهن ایجاد می کند. برای بسیاری این سوال پیش می آید که آیا با وجود این قانون، زن تنها تا ۱۱۰ سکه مهریه دارد؟ پاسخ این است که خیر، مهریه هر چقدر که در سند ازدواج ثبت شده باشد، به قوت خود باقی است و زن مالک تمام آن است. قانون ۱۱۰ سکه، تنها به ضمانت اجرای جلب و بازداشت مرد مربوط می شود و اصل مهریه را تحت تأثیر قرار نمی دهد. این قانون، در واقع، تلاشی است برای ایجاد تعادل بین حقوق زن و وضعیت مالی مرد، تا از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری شود.

ماهیت واقعی قانون ۱۱۰ سکه چیست؟

قانون ۱۱۰ سکه، به معنای محدودیت مهریه به این تعداد نیست، بلکه تنها سقفی برای «ضمانت اجرای حبس و جلب» مرد تعیین می کند. تصور کنید زن مهریه ای مثلاً ۵۰۰ سکه دارد. او مالک تمام ۵۰۰ سکه است و می تواند برای مطالبه کل آن اقدام کند. اما اگر مرد از پرداخت مهریه خودداری کند و اعسار او نیز در دادگاه ثابت نشود، زن فقط تا سقف ۱۱۰ سکه از مهریه خود (یا معادل آن به نرخ روز) می تواند درخواست جلب و بازداشت مرد را مطرح کند. برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، زن باید اموالی از مرد را معرفی کند تا از طریق توقیف، مهریه اش را وصول کند. این قانون، گویی تلاشی است برای جلوگیری از زندانی شدن طولانی مدت مردان بابت مهریه، در حالی که اصل حق زن محفوظ می ماند.

سیمای مهریه بیش از ۱۱۰ سکه در عمل

برای درک بهتر، سناریوهای زیر را در نظر بگیریم:

• مهریه کمتر از ۱۱۰ سکه (مثال: ۵۰ سکه): اگر مهریه زنی ۵۰ سکه باشد و مرد از پرداخت آن خودداری کند، زن می تواند برای جلب مرد تا سقف کل مهریه اش اقدام کند، مشروط بر آنکه مرد اعسار خود را ثابت نکند. در این حالت، زن احساس امنیت بیشتری می کند، زیرا می داند که ضمانت اجرای جلب، تمام حق او را پوشش می دهد.
• مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه (مثال: ۵۰۰ سکه): در این حالت، زن مالک تمام ۵۰۰ سکه است. او می تواند ابتدا برای مطالبه ۱۱۰ سکه اقدام کند و در صورت عدم پرداخت و عدم اثبات اعسار مرد، درخواست جلب او را مطرح کند. پس از وصول ۱۱۰ سکه، برای دریافت ۳۹۰ سکه باقی مانده، زن باید اموالی از مرد را شناسایی و معرفی کند تا از طریق توقیف، مهریه اش را به دست آورد. اگر مرد هیچ مالی نداشته باشد، دیگر امکان جلب او بابت مازاد بر ۱۱۰ سکه وجود نخواهد داشت. این شرایط، ممکن است برای زن حسی از ناکامی ایجاد کند، زیرا با وجود حق قانونی، راهی برای وصول عملی مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه پیدا نمی کند.
• تأثیر اعسار مرد بر ضمانت اجرای ۱۱۰ سکه: اگر مرد پس از صدور حکم پرداخت مهریه، دادخواست اعسار (ناتوانی مالی) بدهد و این اعسار در دادگاه ثابت شود، دادگاه حکم به تقسیط مهریه می دهد. در این صورت، جلب مرد تنها در صورتی ممکن است که او اقساط تعیین شده (تا سقف ۱۱۰ سکه) را پرداخت نکند. این موضوع، حسی از حمایت از مردان ناتوان را به همراه دارد، اما در عین حال، ممکن است فرآیند وصول مهریه را برای زن طولانی تر کند.

نحوه محاسبه مهریه وجه نقد به نرخ روز

گاهی مهریه به جای سکه، به صورت وجه نقد تعیین می شود. تبصره اول ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی تصریح می کند که اگر مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه (پرداخت) نسبت به سال اجرای عقد (که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می شود)، به زن پرداخت خواهد شد، مگر اینکه زوجین توافق دیگری کرده باشند. این یعنی، اگر مهریه زن در سال های گذشته مثلاً یک میلیون تومان وجه نقد تعیین شده باشد، امروز با توجه به تورم و تغییر شاخص ها، ممکن است معادل ده ها یا صدها میلیون تومان ارزش پیدا کند. دو نکته مهم در این خصوص وجود دارد:

1. اگر مرد فوت کند، مهریه وجه نقد صرفاً تا تاریخ فوت او به نرخ روز محاسبه می شود، نه تاریخ درخواست زن یا انحصار وراثت.
2. ملاک محاسبه، نرخ روز «پرداخت» مهریه توسط شوهر است، نه تاریخ اقامه دعوی یا تقدیم دادخواست توسط زن. این موضوع، برای زن، حسی از عدالت را به همراه دارد، چرا که ارزش واقعی پولش حفظ می شود.

ظرافت ها و نکات کلیدی در اجرای مهریه

مسیر مطالبه مهریه، تنها شامل مراحل قانونی نیست، بلکه جزئیات و ظرافت هایی دارد که بی توجهی به آن ها می تواند فرآیند را طولانی و پیچیده کند. آگاهی از این نکات کلیدی، به زن و مرد کمک می کند تا با دیدی بازتر، با این موضوع روبرو شوند و در دام اشتباهات رایج نیفتند.

مدارک ضروری برای آغاز فرآیند

قبل از هر اقدامی، گویی باید کوله بار خود را با مدارک لازم پر کنید. بدون این اسناد، نمی توانید قدمی در مسیر مطالبه مهریه بردارید:

• اصل سند ازدواج یا رونوشت مصدق آن: این سند، پایه و اساس حقوقی مهریه شماست.
• اصل شناسنامه و کارت ملی: برای احراز هویت شما الزامی است.
• مدارک مربوط به معرفی اموال مرد (در صورت وجود): اگر از اموال مرد اطلاعی دارید، مدارک مربوط به آن ها (مثلاً شماره پلاک خودرو، مشخصات ملک، شماره حساب بانکی) می تواند به سرعت فرآیند کمک کند.
• وکالت نامه (در صورت داشتن وکیل): اگر از طریق وکیل اقدام می کنید، وکالت نامه معتبر باید همراه باشد.

هزینه های مرتبط با به اجرا گذاشتن مهریه

مسیر مطالبه مهریه، بدون هزینه نیست. این هزینه ها بسته به روش انتخابی (ثبت یا دادگاه) متفاوت است:

• هزینه دادرسی: اگر از طریق دادگاه اقدام کنید، باید در ابتدا هزینه دادرسی را پرداخت کنید که بر اساس مبلغ مهریه (معادل ریالی آن) تعیین می شود. این مبلغ در ابتدای کار می تواند قابل توجه باشد.
• هزینه اجرائیه: در هر دو روش، برای صدور اجرائیه هزینه ای دریافت می شود.
• هزینه کارشناسی: در برخی موارد، مثلاً برای تعیین ارزش یک ملک یا اموال دیگر، نیاز به کارشناسی وجود دارد که هزینه اش بر عهده متقاضی است.
• هزینه وکیل: اگر از وکیل استفاده کنید، حق الوکاله نیز به این هزینه ها اضافه می شود.

نکته مهم این است که اگر زن در پرونده مطالبه مهریه پیروز شود، می تواند هزینه های دادرسی و اجرایی را از مرد مطالبه کند.

مستثنیات دین: اموالی که از توقیف مصون هستند

در فرآیند توقیف اموال، همه دارایی های مرد قابل توقیف نیستند. قانون، برای حفظ حداقل های زندگی محکوم علیه و خانواده اش، برخی اموال را از توقیف مستثنی کرده است که به آن ها مستثنیات دین گفته می شود. این موارد بر اساس ماده ۲۴ قانون محکومیت های مالی شامل:

• منزل مسکونی: خانه ای که عرفاً در شأن محکوم علیه (مرد) و افراد تحت تکفل او باشد، قابل توقیف نیست. این بند، حسی از امنیت اولیه را برای مرد فراهم می کند که سقف بالای سرش حفظ می شود.
• اثاثیه مورد نیاز زندگی: وسایل ضروری برای رفع نیازهای زندگی محکوم علیه و خانواده اش.
• آذوقه موجود: مواد غذایی لازم برای مدت زمانی که عرفاً آذوقه ذخیره می شود.
• کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی: برای اهل علم و تحقیق، متناسب با شأن آن ها.
• وسایل و ابزار کار: ابزاری که برای امرار معاش کسبه، پیشه وران، کشاورزان و سایر افراد ضروری است.
• تلفن مورد نیاز مدیون: تلفن شخصی ضروری برای زندگی.
• مبلغی که در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می شود (رهن): به شرط آنکه پرداخت اجاره بها بدون آن موجب عسر و حرج شود و عین مستأجره مورد نیاز مدیون بوده و بالاتر از شأن او نباشد.

این بندها، از مرد در برابر از دست دادن کامل امکانات زندگی محافظت می کند، اما در عین حال، ممکن است برای زنی که به دنبال وصول مهریه است، حسی از محدودیت ایجاد کند.

اعسار از پرداخت مهریه و تقسیط مهریه: دریچه ای برای مردان

زمانی که مردی توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، گویی قانونی دریچه ای به روی او می گشاید: دادخواست اعسار. این دادخواست، به مرد اجازه می دهد تا ناتوانی خود را در پرداخت دفعی مهریه به دادگاه ثابت کند و از دادگاه تقاضای تقسیط مهریه را داشته باشد. اگر اعسار مرد اثبات شود، دادگاه با در نظر گرفتن توانایی مالی او، مبلغی را به عنوان پیش پرداخت و اقساط ماهانه تعیین می کند. این حکم، برای مرد حسی از آرامش را به همراه می آورد، زیرا از فشار پرداخت یکباره مهریه رها می شود. در صورت صدور حکم تقسیط و پرداخت پیش پرداخت اولیه و چند قسط، مرد می تواند از اداره اجرای ثبت، درخواست رفع ممنوع الخروجی خود را کند. اما عدم پرداخت اقساط، دوباره می تواند او را در معرض جلب و ممنوع الخروجی قرار دهد.

اجرای مهریه بدون نیاز به طلاق

یکی از سوالات رایج در زمینه مهریه این است که آیا زن برای مطالبه مهریه حتماً باید طلاق بگیرد؟ پاسخ قاطع این است که خیر. مهریه، یک حق مالی مستقل است که به محض وقوع عقد نکاح به مالکیت زن در می آید و هیچ ارتباطی به طلاق یا ادامه زندگی مشترک ندارد. زن می تواند در طول زندگی مشترک و بدون هیچ گونه قصدی برای طلاق، مهریه خود را مطالبه کند. فرآیند مطالبه مهریه در حین زندگی مشترک، هیچ تفاوت اساسی با مطالبه آن پس از طلاق ندارد و همان مراحل قانونی (از طریق ثبت یا دادگاه) باید طی شود. این موضوع، برای زن حسی از استقلال مالی و قدرت تصمیم گیری را به همراه دارد.

نقش دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در عصر دیجیتال

در دنیای امروز که فناوری در همه ابعاد زندگی نفوذ کرده، حتی فرآیندهای حقوقی نیز از این قافله عقب نمانده اند. دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، بستر اولیه و مهمی برای آغاز فرآیند مطالبه مهریه از طریق دادگاه هستند. زن یا وکیل او می تواند با مراجعه به این دفاتر، دادخواست خود را به صورت اینترنتی ثبت کند و دیگر نیازی به مراجعه حضوری به دادگاه برای ثبت اولیه دادخواست نیست. این دفاتر، حسی از سرعت و سهولت را به همراه دارند، اما تمام مراحل بعدی (رسیدگی در دادگاه، صدور حکم و اجرا) همچنان نیازمند پیگیری های حقوقی و در برخی موارد، حضور فیزیکی است.

چرا وکیل متخصص، چراغ راه شماست؟

پیچیدگی های حقوقی مهریه، قوانین متعدد و دائماً در حال تغییر، و مراحل اداری و قضایی که ممکن است با آن ها روبرو شوید، گاهی می تواند مسیری پر از سردرگمی و خستگی باشد. در این داستان پر فراز و نشیب، وکیل متخصص مهریه، گویی یک راهنمای باتجربه است که می تواند شما را از این سردرگمی نجات دهد. او با دانش و تجربه خود می تواند:

• بهترین مسیر را برای مطالبه مهریه (ثبت یا دادگاه) به شما پیشنهاد دهد.
• در شناسایی و توقیف اموال مرد، به شما یاری رساند.
• دادخواست ها و لوایح حقوقی را به درستی تنظیم کند.
• در جلسات دادگاه از حقوق شما دفاع کند.
• از اشتباهات احتمالی که می تواند به ضررتان باشد، جلوگیری کند.
• زمان و انرژی شما را حفظ کند و فرآیند را تسریع بخشد.

وجود یک وکیل متخصص، حسی از اطمینان و قدرت را به همراه دارد، چرا که می دانید فردی باتجربه، در کنار شماست و از حقوقتان دفاع می کند.

در مسیر پر پیچ و خم مطالبه مهریه، هر گام می تواند سرنوشت ساز باشد. آگاهی از قوانین، انتخاب مسیر صحیح و استفاده از یاری متخصصان، همانند داشتن نقشه و قطب نما در یک سفر سخت است که شما را به مقصد عدالت رهنمون می کند.

جمع بندی: گامی آگاهانه در مسیر حقوقی مهریه

در نهایت، سفر ما در شناخت شرایط گذاشتن مهریه به اجرا به پایان می رسد. این یک مسیر حقوقی مهم و پرچالش است که ابعاد گوناگونی دارد. از لحظه عقد و مالکیت زن بر مهریه، تا تفاوت های عمیق میان مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه، و دو مسیر اصلی مطالبه از طریق اداره ثبت و دادگاه خانواده، هر جزئیات می تواند بر نتیجه نهایی تأثیر بگذارد. قانون ۱۱۰ سکه نیز، به جای محدود کردن اصل مهریه، بیشتر بر ضمانت اجرای جلب و حبس مرد متمرکز است و این حقیقت را پررنگ می کند که زن، مالک تمام مهریه خود است.

شناخت دقیق مستثنیات دین، امکان تقسیط مهریه از طریق اعسار، و آگاهی از اینکه مهریه می تواند حتی بدون نیاز به طلاق مطالبه شود، همگی قطعاتی از پازل بزرگتری هستند که به زن و مرد کمک می کنند تا تصمیمات آگاهانه تری بگیرند. در این راه، نقش دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به عنوان نقطه شروع دیجیتالی، و اهمیت حضور یک وکیل متخصص به عنوان راهنمایی باتجربه، بیش از پیش پررنگ می شود. به یاد داشته باشید که هر پرونده، داستان خاص خود را دارد و شرایط منحصر به فرد هر فرد، نیازمند یک رویکرد تخصصی است. بنابراین، در این مسیر حقوقی مهم، هیچ گاه از دریافت مشاوره حقوقی تخصصی غافل نشوید. با آگاهی کامل، شما می توانید با قدرت و اطمینان، حق خود را مطالبه کرده و به عدالت دست یابید.

برای گام برداشتن در این مسیر با اطمینان خاطر و بهره مندی از دانش و تجربه متخصصان، می توانید از خدمات مشاوره حقوقی بهره مند شوید. این انتخاب، می تواند راهی روشن برای رسیدن به حقوق شما در پیچیدگی های قانونی مهریه باشد.